را كه بيت القصيدهء اين دودمان است و واسطة العقد اين خاندان بداند خود در سيرهء اين جنت مكانان حيران و در حق آن كرامات و خرافات انگشت بهتش به دندان بماند . آن تجريات فاحش را مذاكرات نمىكنيم و با « اذكروا موتكم بالخير » مخالفت نمىورزيم . و از اين پادشاه اسلام مواظبتى بر تكاليف و احكام احساس مىشود كه مزيدى بر آن متصور نيست و از خلوتيان خاص و مقربان مخصوص احدى نشان نمىدهد كه از وى وقتى ركعة مكتوبه‌اى فوت گرديده و يا روزى ورد تلاوت ترك شده و يا آنى با ظواهر شرعيه و عقايد مليه مخالفت افتاده باشد . مقارن مسافرت اوليهء اروپا با علماء توصيه فرمود كه در زمان غيبت اعليحضرت همايون ما زينهار در اقامهء حدود تعطيل نورزيد و احكام الهيه را از روى « لمعتين » شهيدين عليهما الرحمه مجرى داريد . و هم در اصقاع و ارباع ممالك فرنگستان هواى نقاطى را به‌صورت قرآن منشق همىداشت كه صيت اسلام هيچوقت تا آنجا نرسيده بود و فضاى امكنه‌اى را به ركوع و سجود مشغول همىساخت كه بانگ نماز تا آن روز اصلا نشنيده بود ، جزاه الله عن الاسلام و اهله خيرا . ترويج صفت وفاء از قضاياى كليه در حق اين شهريار تاجدار كه مخصص « مامن عام الا و قد خص » تواند شد يكى آن است كه از بدايت جلوس همايون تاكنون هيچ خاندانى را برنينداخته و هيچ دودمانى را در نبسته ، و پيوسته اسلاف را در اخلاف رعايت فرموده است ، و هرگز معلوم و جامگى در گذشته‌اى را از بازماندهء وى مقطوع نساخته و حسب الامكان مناصب و مراتب پدرها از پسرها مسلوب نداشته . شرح اين مقاله را متن اين رساله برنمىتابد . همين‌قدر بايد دانست كه وجود مبارك اين پادشاه برهانى است قاطع و حجتى ساطع براى كسانى كه اين كلمه را « لاوفاء للملوك » نمىدانند و للملول همىخوانند . تعميم معدلت نسبت به ملل مخالفه در قلمرو اين پادشاه چند گروه ذمى و معاهد است و غالبا در ايران سلوك ملوك با ايشان بر بىاعتدالى مالى و حالى بوده ، و اين زمان همگان مشمول شفقتهاى شاهنشاهانه مىباشند . يگانه و بيگانه مثل بحبوحهء فرنگ در ميزان معدلت همسنگ است . به تاريخ يكهزار و دويست و نود و نه زردشتيان يزد و كرمان را اضافهء جمعى گزاف كه به اجحاف بر ايشان بسته شده بود معفو و معاف داشت و سپاس اين موهبت دائم را اهل نحلهء ايشان از هندوستان تشكر نامها عرضه داشتند و در روزگار جشنى به يادگار گذاشتند . و در سال هفتم جلوس ابدمأنوس خليفه طاطاوس رئيس ارامنهء جلفاء به دربار معدلت‌مدار رسيد . حكم جهان مطاع در حق عموم ارمنيهاى ايران بر رفاه و امان صادر